Het virus maakt dagelijks meer mensen ziek. Maar we hebben er allemaal al weken last van. Duurt het weken, maanden of zelfs jaren? Overleven de mensen om mij heen? Is er straks nog werk? De onzekerheid is groot, net als het verdriet, de woede, de eenzaamheid. Is er dan nergens soelaas? Toch wel. Compassie kan ons redden.

Het coronavirus confronteert ons met een aantal pijnlijke waarheden. Wij blijken allemaal een lichaam te hebben dat vatbaar is voor infectieziekten. Ons geld, onze status, onze plannen, onze ideeën, ons ego, onze familie en vrienden en al het andere waar we normaal gesproken zo gehecht aan zijn, vrijwaren ons niet van de dreiging van het virus. De wetenschap staat op korte termijn machteloos; de almachtige markt ligt op zijn rug en de overheid kan niets anders dan het amechtige bedrijfsleven steunen en de burgers oproepen om in godsnaam thuis te blijven in de hoop dat het alsjeblieft snel voorbij mag zijn.

De wereld blijkt opeens helemaal niet maakbaar.

Verlies van controle roept afkeer op

Het besef van de reikwijdte van wat er nu aan de hand is, daalt langzaam in. Dat gaat gepaard met allerlei moeilijke gevoelens: angst, onzekerheid, verwarring, verdriet, rouw en boosheid, om er maar een paar te noemen. Geen wonder: als mensen houden we niet van het gevoel de controle te verliezen. Als we de controle verliezen, voelen we ons kwetsbaar en klein.

De wereld blijkt opeens helemaal niet maakbaar.

Dat besef brengt een sterke reactie teweeg, vanuit het diepste van onze zoogdiernatuur: afkeer, verzet, weerstand. Dit mag niet, dit wil ik niet! Hoe die afkeer zich uit is voor iedereen verschillend. Sommigen stellen alles in het werk om de controle terug te veroveren. Met obsessieve nieuwsconsumptie bijvoorbeeld, met hamsteren, met boos worden op mensen die zich niet aan de richtlijnen houden. Anderen doen net of er niks aan de hand is, alsof het leven doorgaat als altijd en het allemaal zo’n vaart niet zal lopen. Weer anderen raken verlamd, piekeren zich suf, verstoppen zich. Misschien herken je de drie klassieke reacties op gevaar die we delen met alle gewervelde dieren: vechten, vluchten, bevriezen.

Geduld met je emoties

Dat zijn allemaal heel menselijke reacties. Ze zijn in iedereen aanwezig. We zijn allemaal afkerig van controleverlies. We willen zekerheid, voorspelbaarheid, maakbaarheid. En als er geen controle is, dan proberen we die soms te creëren, of we ontkennen het probleem, of we verliezen onszelf in angst. Dat is allemaal helemaal oké. Dat zal nooit veranderen.
Tegelijkertijd is juist dit gegeven het vertrekpunt van het meditatieve pad dat leidt naar innerlijke vrede. Want in meditatie kunnen we ons openen voor het feit dat er angst en rouw en onzekerheid zijn, en dat die zich uiten in de geest en in het lichaam. We kunnen ernaar kijken met mildheid, met geduld, in de wetenschap dat ze ook wel weer weg zullen gaan. De meditatieve houding zorgt ervoor dat jij je emoties niet meer bent, maar dat ze in je zijn, dat je ze ervaart. Een groot verschil

Het is oké

En als we onszelf op die manier de-identificeren met de moeilijke emoties die er zijn, gaan we zien dat ze voortkomen uit verzet, uit afkeer. We herkennen die energie en kijken er met zachte ogen naar. We erkennen dat dit verzet voortkomt uit het besef dat we kwetsbaar zijn, dat we sterfelijk zijn, dat we een heel klein mensje zijn in een oneindig universum vol gevaar. En voor dat kleine mensje kun je je hart openen. Je kunt dat kleine mensje overstelpen met liefdevolle vriendelijkheid, zoals je een puppy of een pasgeboren baby overstelpen wil met liefde en zorgzaamheid. Het is oké, jij klein kwetsbaar wezentje.

Erken je onzekerheid, angst, woede

Dit is het beoefenen van compassie (karuna). Compassie is een hartskwaliteit die dicht tegen de liefdevolle vriendelijkheid (metta) aan zit. Maar waar metta gaat over verbondenheid met alle levende wezens in de gedeelde wens dat het ieder goed mag gaan, gaat karuna over de erkenning dat lijden inherent is aan het leven, en dat het lijden van een ander ook mijn lijden is. “Het valt niet altijd mee om mens te zijn”, is een fraaie zin die meditatieleraar Frits Koster in dit verband graag bezigt. Die erkenning verzacht de pijn een beetje.

Het valt niet altijd mee om mens te zijn.

Frits Koster
Met zachte ogen kijken

Compassie kun je elke keer beoefenen wanneer moeilijke gevoelens tegenkomt, gevoelens waarvan je niet wilt dat ze er zijn, die je er nu niet bij kunt hebben, waar je dacht dat je al overheen was, die je jezelf niet toestaat enzovoort. Je kunt beginnen met die weerstand op te merken, tegen jezelf te zeggen: er is weerstand en dat is oké. En blijf met zachte ogen naar de weerstand kijken en op je adem letten. Mogelijk verdwijnt de weerstand en komen de moeilijke emoties zelf naar boven. Bijvoorbeeld als verdriet, boosheid, angst, eenzaamheid, onzekerheid. Blijf bij die emoties. Zeg tegen jezelf: er is angst, en dat is oké. Het mag er zijn. Het mag de ruimte krijgen. Dit is er nu. Nodig het uit om zich in volle glorie te vertonen, zodat het gezien kan worden. Want dat is wat elke emotie wil: gezien worden. Hoe harder je je ertegen verzet, hoe groter de emotie zich maakt om toch maar gezien te worden. Dus zie het, nodig het uit om in het licht te komen, dit deel van jezelf waar je eigenlijk niets van wil weten. Weet: “Dit ook. Ook dit is deel van de ervaring van dit moment.” Open je hart voor dit deel van je ervaring, dit deel van jou.

Hoe harder je je verzet tegen een moeilijke emotie, hoe groter die zich maakt om toch maar gezien te worden.

Oefen je opmerkzaamheid

Moeilijke emoties zijn lang niet altijd direct waar te nemen. Ze kunnen schuilgaan achter producten van de geest of sensaties in het lichaam: piekergedachten, innerlijke dialoog, krampen, een slechte spijsvertering, hartkloppingen, hoofdpijn, stijfheid, chronische pijn. Ook dit soort symptomen kun je benaderen met compassie. Als je erin slaagt om je hart te openen voor het lijden dat in deze symptomen schuilt, ze als het ware omarmt, openbaart zich soms de onderliggende emotie. Dat vraagt wel om sterke mindfulness: je moet immers een stap terugnemen en je de-identificeren met gedachten of sensaties die een sterke aantrekkingskracht hebben. Je moet ernaar kunnen kijken met de meditatieve houding van geduld, gelijkmoedigheid en zachtheid. Niet om het weg te krijgen, want dat is weer verzet, maar alleen om het te zien voor wat het is. Ook daarom is het belangrijk om regelmatig te mediteren. Hoe sterker je mindfulness, hoe meer ruimte er ontstaat om compassie te beoefenen – en het lijden te verlichten.

Wil je meer weten over compassie beoefenen? Bel 06 44 02 68 53 of mail info at de-padvinderij.nl! Advies en meditatiebegeleiding zijn gratis; als je wilt kun je een donatie doen.


Sjoerd van der Linden

Ik ben Sjoerd van der Linden en De Padvinderij mindfulness is mijn uitvalsbasis om mindfulness en levenskunst uit te dragen.

0 reacties

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.

%d bloggers liken dit: