Het is ‘Blue Monday’. Merk je er iets van? Wel als je vandaag op internet bent geweest, de krant hebt gelezen of radio hebt geluisterd. Je wordt ermee doodgegooid. Moet dat nou? Het antwoord is misschien verrassend: ja. Blue Monday is een mythe die we hard nodig hebben.

In de aanloop naar de derde maandag van januari komt de discussie langzaam op gang, om op de dag zelf een hoogtepunt te bereiken: de ‘meest depressieve dag van het jaar’ is weer aangebroken. En dat is voer voor een eindeloze stroom praatjes op de radio, in de krant en op sociale media, over hoe de een er niks van merkt, de ander zucht van inderdaad, en een derde nog maar eens roept dat het onzin is. Elk jaar hetzelfde liedje. Waarom doen we onszelf dat aan?

Reclame

Laten we eens kijken naar het begrip zelf. Het werd in 2005 gelanceerd door ene Chris Arnall, zogenaamd verbonden aan de University of Cardiff. Een wetenschapper dus? Nou nee: de man was part-time docent aan een commercieel opleidingsinstituut gelieerd aan die universiteit. Naar verluidt werd het begrip gelanceerd in een persbericht – dat grotendeels geschreven was door een PR-bureau. Om reclame te maken voor reizen.

Variabelen

Wat beweerde Arnall precies? Hij kwam met een formule die zou moeten berekenen wat de somberste dag van het jaar is. Er zijn verschillende formules in omloop, maar ze werken meestal met de volgende variabelen:

  • W voor weer
  • D voor schuldniveau (debt level)
  • T voor tijd sinds Kerst
  • Q voor tijd sinds we onze goede voornemens hebben opgegeven
  • M voor laagte van motivatie
  • Na voor een gevoelde noodzaak om actie te ondernemen.

Voelt u ook iets aan uw water? Inderdaad: hier worden onmeetbare appels met ongedefiniëerde peren vermenigvuldigd en vervolgens gedeeld door gebakken lucht. En toch hebben we het er elk jaar opnieuw over. 

Mythe

Blue Monday is een mythe. En dan niet alleen in de zin van een onwaarheid, maar in de volle betekenis van het woord: een verhaal dat ons in staat stelt betekenis te geven aan de wereld zoals die zich aan ons voordoet. Een verhaal waarmee we het menselijk tekort bezweren en ons bestaan in een groter verband plaatsen.

Zo’n verhaal is per definitie onwaar, grotesk zelfs. In vroeger tijden kwamen er goden aan te pas die allerlei vormen aannamen. Wij mensen werden geteisterd door oorlog, hongersnood en natuurgeweld omdat de goden het aan de stok hadden met elkaar. Zo wordt dat lijden niet meer willekeurig en dus wreed, maar onderdeel van de orde der dingen.

Aanstellen

Een mythe vertelt veel over de cultuur die haar in stand houdt. Vandaag de dag begrijpen wij de natuur niet meer door middel van goden; ons vehikel is de wetenschap, waarmee we natuurwetten ontdekken en beschrijven. Is het lijden beschreven en verklaard, dan is het gelegitimeerd: je krijgt alle begrip en zorg als je een gedragsstoornis hebt, maar als je ‘gewoon’ raar bent gaan mensen je liever uit de weg. En als de dokter geen aanwijsbare oorzaak kan vinden voor iemands malaise, dan nemen we al gauw aan dat het ‘tussen de oren zit’ – en dat diegene zich dus aanstelt.

Loser

De winter in Noord-West Europa is een klamme, koude en donkere bedoening. Als je het mensen vraagt, zullen de meesten wel aangeven dat ze minder energie hebben dan in andere jaargetijden en ook wat minder levenslust. Niet verrassend: de hele natuur keert in zichzelf, in afwachting van warmere, lichtere tijden.

Maar in onze samenleving is het besef weg dat we onderdeel zijn van de natuur. Onze cultuur is gebouwd op noties over individualiteit, zelfstandigheid en progressie. Je geeft zelf je eigen leven vorm zoals jij dat wilt, elke dag een beetje beter. Kun je dat niet opbrengen, dan ben je een loser die zijn beroerde leven aan zichzelf te wijten heeft.

Verantwoordelijkheid

Arnall brengt die twee dingen samen. Door de winterse staat te vangen in een formule, ontslaat hij ons van het stigma van ongemotiveerde aansteller. Plots blijkt er een groter geheel dat ons lijden veroorzaakt, en is het niet onze verantwoordelijkheid dat we niks gebakken krijgen. We voelen ons verbonden, met de natuur die ons dit aandoet, en met elkaar, omdat we er allemaal onder lijden.

Hoe mooi zou het zijn als we met overgave zouden vieren dat we imperfect zijn?

De variabelen die Arnall kiest schetsen onze samenleving met opmerkelijke precisie. We leven in een prestatiemaatschappij die eist dat we onszelf voortdurend verbeteren; we voelen echter dat we daarin altijd falen of tekortschieten. Om onze status op peil te houden, kopen we spullen die we niet kunnen betalen, ook al werken we hard en lang. We verlangen eenzaam terug naar kerst, toen we met anderen samenkwamen en licht en overvloed kenden. En over dat alles hangen eindeloze wolkenvelden waaruit het onophoudelijk regent.

Feestdag

Dit zijn de manieren waarop wij worden geconfronteerd met het menselijk tekort. Wij zijn onvolmaakt, ons leven voldoet niet aan onze verwachtingen, we hebben veel minder controle dan we denken en de tijd glipt ons door de vingers.

Telkens wanneer wij met deze dingen worden geconfronteerd, kijken wij het liefste weg. We willen het niet weten. We zetten gauw een serie op, drinken ons een stuk in de kraag of boeken een vakantie. Maar soms zijn er momenten dat we niet meer weg kunnen lopen, omdat de imperfectie ons overal tegemoet grijnst. Er is geen ontkomen aan. En dan biedt deze mythe uitkomst. Even staan we met zijn allen stil bij dit basale feit. Een soort nationale feestdag van de imperfectie.

Demonen

Nu vieren we die feestdag maar een beetje karig. Er zijn de radio-dj’s met hun hahaha-verhalen die er gladde praatjes over vertellen, en slappe stukjes in de krant. Hoe mooi zou het zijn als we met overgave zouden vieren dat we imperfect zijn, dat het leven afzien is en dat de dood nooit ver weg is? Als we de ruimte geven aan alles wat donker is aan ons bestaan, verdwijnt onze angst ervoor. Dan wordt onze beperktheid slechts een ervaring als alle andere; we kunnen de demonen uitdrijven en elkaar ontmoeten in onze gedeelde menselijkheid.

De ware vrijheid vind je niet in een vliegticket naar verre oorden; vrijheid zit in de dingen kunnen zien zoals ze zijn.

Gelukkig hoef je niet te wachten op die dag, want die zal er waarschijnlijk wel niet komen in ons brave landje. Je kunt ook zelf aan de slag om je te verzoenen met je imperfectie. Want de ware vrijheid vind je niet in een vliegticket naar verre oorden; vrijheid zit in de dingen kunnen zien zoals ze zijn, en daarmee kunnen leven. Ook als het donker is en koud en kerst al lang geleden.

Meer weten of zelf ervaren? Kom kennismaken met mindfulness of meld je aan voor de achtweekse training!


Sjoerd van der Linden

Ik ben Sjoerd van der Linden en De Padvinderij mindfulness is mijn uitvalsbasis om mindfulness en levenskunst uit te dragen.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.

%d bloggers liken dit: